Ritgerðin
apríl 27th, 2010 by thykki
Þjórsárdalur, þjórsárver og þjórsá
Þjórsárdalur
Þjórsárdalur hefur alltaf verið í stórum sinnum í sögu íslendinga, og hafa þar verið mörg bú á landnáms öld, en frægastur allra íbúa þjórsárdals er án efa Gaukur á Stöng. Mikið af fornum bæjum hafa verið fundir og eru nú til sýnis, og einhverjir þeirra hafa plön til að vera, eða þegar hafa verið, endurbyggðir. Árið 1104 gaus eldfjallið Hekla og fór byggð í dalnum að mestu leiti í eyði vegna ösku sem lagðist yfir dalin. Hekla sést vel í góðu veðri úr þjórsárdal. 20 bæjir hafa verið fundnir af þessu svæði, og er búist við að það séu nokkru fleiri þarna sem eru þó ófundnir. Þjórsá, lengsta á íslands rennur meðfram Þjórsárdal, og knýr áfram Búrfells-virkjun, stærsta raforkuver íslands.
Þjórsárver
Þjórsárver hinsvegar, er gríðamikið gróður svæði sem er stærsta gróðurvin á miðhálendinu. Þjórsárver er mjög mikilvægt í vistkerfinu, og er tildæmis stærsta varpstöð heiðargæsarinnar, en um það bil 2/3 af heiðargæsum heimsin verpa í þjórsárveri. Svæðið er verndað samkvæmt samþykkt um votlendi sem hefur alþjóðlegt gildi, sérstaklega fyrir fuglalíf, og var þjórsárver fyrst lýst friðland árið 1981, og svo endurskoðað árið 1987. Frá 1.maí til 10.júní á hverju ári, er öll umferð eða manngangur stranglega bannaður á varplöndum heiðargæsarinnar. Þjórsárver er um það bil 140km að flatarmáli, og eru að mestu leiti að vestan þjórsár og sunnan við hofsjökul. Þótt svæðið hefði verið friðað 1981, þá komst það þó ekki í Ramsarskránna fyrr en árið 1990 sem alþjóðlega mikilvækt votlendi, og var í fremstu megni þá verið að hugsa um hið mikla og mikilvæga fuglalíf. Þjórsárver hefur verið stærsta varpland heiðargæsarinnar og telja flestir fræðimenn, og hafa gert um langan tíma, að Þjórsárver sé mjög mikilvægur partur í baráttuni um afkomu heiðargæsar stofnsins á íslandi sem og á grænlandi. Heiðargæsin er þó ekki eini fuglin sem verpir í Þjórsárveri. Einnig verpa þar, meðal annars, rjúpa, heiðlóa, sandlóa, óðinshani, lóuþræll, sendlingur, snjótittlingur, hávella, kjói og kría. Himbrimi verpir í Þjórsárveri, en er þó mjög sjaldséður, og álftin sem fyrr var algengt að sjá verpa í Þjórsárveri er nú sjaldgæft að sjá. Gróin svæði í þjórsárveri hafa öll endinguna –ver, en þau eru til dæmis Tjarnarver, þúfuver og Oddkelsver. Þjórsár ver er ein afskekktasta og víðáttumesta gróðurvin á hálendi íslands. Tilvist hennar ræðst af samspilandi áhrifum jökla, vatns, jarðvegs, veðurfars, gróðurfars og dýralífs. Þjórsárver er að mestu leiti ósnert eða ósköðuð af mannavöldum, og er stór hluti mikilfenglegrar og dýrðlegar landslagsheildar íslands. Heiðargæsin er þó ekki eina lífið í Þjórsárveri. Í Þjórsárveri hafa fundist um 167 tegundir háplantna, og 244 tegundir skordýra, köngulóa og langfæltna. Refastofninn er ekki stór og lítið sem ekkert um hagamýs. Á íslandi fækkar hratt stöðum sem engin mannvirki hafa verið byggð, svo er þessi náttúruperla en mikilvægari en annars myndi vera.
Þjórsá
Jökuláinn, Þjórsá, er lengsta á íslands, eða alls 230km löng. Hún á meginupptök sín í Hofsjökli og rennur til sjávar rétt vestan við Þykkvabæ, en margar aðrar ár blandast við Þjórsá á hinnu löngu leið sinni til sjávar. Tvær brýr eru yfir Þjórsá, önnur við þjóðveg 1 rétt neðan við Þjórsár tún, og hin við Sandafell. Margir fossar koma undan Þjórsá, en þeir eru, í rétti röð ef talið er frá meginuppsprettu, Kjálkaversfoss, Dynkur, Gljúfurleitarfoss, Tröllkonuhlaup, Þjófafoss, Minna-Núps flúðir, Búðafoss og Hestafoss sitt hvorum megin við árnes, og að lokum Urriðafoss. Einnig eru 4 virkjanir í Þjórsá, en þær eru Hvammsvirkun , Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun, og Búðarhálsvirkjun.
Heimildir
Wikipedia
Munnlegar heimildir
Og fræðslu og ferðamanna bæklingar.
- No Comments »
- Posted in Uncategorized
