Rakel Lind

Mikið er ég rosalega himinglöð ! síðasta bloggið í nátturufræði er að hefjast:D gæti ekki verið betra .
Síðustu viku erum við aðallega bara búin að vera úti , við settum upp skordýragildru sem við eigum samt eftir að kíkja í , við greindum barrtré og fórum í vink vink í pottinn Á mánudaginn var samt fyrirlestratími og þá vorum við að fjalla um sveppi en ég ætla einmitt að fjalla um þá í þessu síðasta bloggi mínu.

Sveppir eru ófrumbjarga. Sumir sveppir eru einfruma en flestir eru fjölfruma gerðir úr löngum sveppþráðum. Sveppir leysa upp vefi lifandi eða dauðra lífvera og nærast á þeim. Sumir sveppir eru sníklar og taka til sín næringu frá lifandi hýsli, aðrir eru rotverur og vinna næringu úr leifum dauðra lífvera eða úrgangi lífvera og skila næringarefnum aftur til umhverfis.
Sveppir melta fyrir utan líkamann, og svona fer það ferli fram:  Sveppaþræðirnir búa til meltingar ensím sem berast úr í undilagið sem sveppurinn vex í og ensímin sundra þar fæðuefnum. Melt næringarefni eru síðan tekin upp í sveppaþræðina og nýtt til vaxtar og viðhalds.
Sveppir fjölga sér með gróum.
Það eru þekktar um 80.000 tegundir sveppa í heiminum, en talið er líklegt að tegundir sveppa séu um 1.5 milljónir talsins. Hér fyrir neðan ætla ég að fjalla um nokkrar gerðir sveppa :
Hattsveppir:
Hattsveppir minna helst á regnhlíf, hatturinn efst á sveppnum er sveppaldin og þar þroskast gróin. Þetta brúna neðan á sveppnum er kallað fanir og þær geyma gróin.
Gersveppir:
Gersveppir nýta sykur í ferli sem nefnist gerjun. Við gerju láta þeir frá sér koltvíoxíð sem myndar loftbólur og þá t.d. lyftist deig. Gersveppir fjölga sér með knappskoti þ.e. útskot myndast á sveppnum sem stækkar og losnar síðan frá og verður nýr gersveppur.
Myglusveppir:
Myglusveppir vaxa á ýmsum matvælum. Langir sveppþræðir sem mynda gró til fjölgunar. Gróin myndast í dökkum gróhirslum og þegar þau hafa náð fullum þroska opnast hirslurnar og gróin rjúka úr þeim. Ef þau hafna í matvælum spíra þau og verða að nýjum myglusveppum.

Flétttur er eitthvað sem ég hef oft bloggað um og ég ætla að gera einu sinni enn. Fléttur eru sambýli sveppa og fumþörunga. Fléttur eru eitt traustasta samlífi lífvera í gjörvöllu lífríkinu. Sveppurinn tekur til sín ólífræn næringarefni og vatn frá undilagi. Frumþörungurinn nýtir svo það til að framleiða lífræna næringu sem báðar lífverur nýta sér til vaxtar og viðhalds. Báðar lífverurnar hafa hag af samlífinu. Dæmi um fléttur eru hreindýramosi, fjallagrös og kragaskóf.

frétt 
Önnur frétt 
Og ein önnur frétt 

jájáá ! núna er síðasti hlekkur hafinn Í þessari viku erum við að læra um frumverur.
Frumverur eru mjög misjafnar, þær geta bæði verið ófrumbjarga og frumbjarga en sumar frumverur eru þó bæði.  Flestar frumverur  lifa í vatni, sumar lifa þó í rökum jarðvegi en aðrar lífa inní stærri lífverum. Sumar eru sníklar og skaða hýsilinn en aðrar lifa í samlífi við hýsil sinn. Það er þó þrennt sem allar frumverur eiga sameiginlegt, nr. 1 einfruma lífverur með frumukjarna, nr.2 þær eru eitt af ríkjunum fimm og nr.3 er að þær komu fram fyrir 1,5 milljörðum ára og voru fyrstu lífverurnar sem komu fram sem voru með frumukjarna. �
Ríki frumvera skiptist í margar ólíkar fylkingar. Þeir flokkar sem við förum samt eftir núna eru: frumdýr, frumþörungar og slímsveppir. En ég ætla bara aðeins að fjalla um frumdýr núna.
Frumdýr skiptas í fjóra flokka: bifdýr, gródýr, svipudýr og slímdýr. Frumdýr eru öll ófrumbjarga og þau geta flest hreyft sig úr stað. Frumdýr hafa öll hefðbundin frumulíffæri plús nokkur auka. Þær eru allar með skinfót en hann er bæði hreyfi-og fæðuöflunarfæri.

Hér er myndband af eitthverju frumdýri held ég að borða litarefni ger.

Það sem brennur mest á fólki þessa dagana er eldgos númer 2. En eins og flestir vita þá er að gjósa undir Eyjafjallajökli og það hefur áhrif á margt fólk í öllum heiminum vægast sagt, en þó sérstaklega á fólkinu sem býr undir Eyjafjöllunum eða þar um kring, en í þessu bloggi ætla ég einmett að fjalla svolítið ýtarlega um það hvað er í rauninni að gerast, afhverju við sjáum þessar eldingar og svo hvaða áhrif flúor hefur á lífið.
Þegar það verður eldgos er kvikan í yðrum jarðar að leita upp á við og þá kemur eldgos. Eldgos getur haft skaðlega áhrif á dýralíf hér á landi, þegar það er eldgos er það ekki bara fast efni sem er að koma upp eða það sem við köllum hraun og ösku ( en í eyjafjallajökli hafa komið um 700 tonn af gosefni  úr gígnum á sekúndu.) það eru líka að koma miklar eiturgufur sem innihalda mikið af skaðlegum efnum, en hér á landi er það aðallega flúor sem kemur frá eldgosunum. Askan sem inniheldur þennan flúor fellur til jarðar, á drykkjarvatn og gróður sem dýrin borða svo eða drekka og þá berst flúorinn ofan í meltingarfærin á dýrum.
Um áhrif Flúors:
Flúor er nauðsynlegur fyrir líkamann í mjög litlu magni, en í greininni hér fyrir neðar er ég að tala um alltof mikið magn af flúori, en eins og ég sagði hér áður, þá getur það gerst að völdum eldgoss.
Einkenni langvinnrar eitrunar eru beinaskemmdir, vanþrif og lamanir. Flúor bindur kalk og þess vegna mjólka kýr minna ef þær verða fyrir áhrifum flúors.
Flúor í alveg rosalega miklu magni, eða bráð flúoreitrun getur valdið, miklum kalkskorti í blóði, doða í ám og kúm, þetta hefur vond áhrif á hryssur, einkum ef þær eru nálægt köstun. Önnur afleiðing bráðrar eitrunnar vegna innöndunar, eru særindi og bólgur í öndunarfærum, nefi, barka, berkjun og mjög alvarleg lungnabólga sem getur leitt til dauða ef öskukorn berst ofaní lungun.
Helstu einkenni bráðrar eitrunar eru, deyfð, slefa og nasarennsli, hósti og hnerrar, hröð öndun, lystarleysi, niðurgangur, sjóndepurð og blinda, lamanir og meðvitundarleysi .
Nú er komið nóg um flúor og kominn tími til að fjalla um eldingar í eldgosum, afhverju þær koma ? hvernig þær skaða líkamann ? og hvernig er hægt að koma í veg fyrir þann skaða ?
Þegar það er heiðskýrt sjáum við mjög vel eldingarnar í eldgosinu, fyrst þegar ég sá þær undraði ég mig mikið á því hvernig það gætu komið eldingar úr jörðinni því ég hélt þær kæmur að ofan eða frá himninum og kæmu vegna veðurs, eða þið vitið tengdust því. En nú veit ég betur, ástæðan fyrir því að það koma eldingar við svona gos er sú, að eins og í þessu tilviki er að gjósa undir jökli og þegar vatn og kvika snertast verður aðskilnaður á rafhleðslum og svo verður aðskilnaður á hleðslum í gosmekkinum sem getur hegðað sér eins og mjög öflugt þrumuský, rafhleðni í gosmekkinum er frekar há og þegar mikil spenna verður á milli svæða í mekkinum þá verða eldingar, allur gangur er á því hversu langt á milli eldinganna, en eftir því sem gosmekkurinn verður stærri þá fjölgar þeim.
Áhrif sem eldingar geta haft á líkamann eru eftirtaldar : Hætta er við að rafmagn frá eldingunni trufli eðlilega starfsemi hjartans, breyti tíðni hjartsláttar eða stöðvi algjörlega gang þess. Elding getur einnig skaðað taugakerfið og orsakað bólgur eða blæðingar í heila. Elding getur brennt húðina, einkum þar sem hún kemur inn í líkamann og þar sem hún fer út úr honum aftur. Um helmingur þeirra sem verða fyrir eldingu og lifa það af verða fyrir skaða á augum eða eyrum. Í einstaka tilvikum, þegar eldingin er sérlega öflug, skaðast vöðvar þegar liðbönd rifna í sundur. ( tekið af vísindavefnum.)
Til að koma í veg fyrir að lenda fyrir eldingu er hægt að gera þetta : Til að varast það að fá eldingu beint í sig þarf að forðast að vera hæsti punktur í nágrenninu og því mætti jafnvel halda að það borgaði sig að leggjast flatur á jörðina. Ef aðeins eitt tré er í grenndinni er þá eins gott að leggjast þvert á stefnuna til þess. En ef trén eru fleiri sem elding gæti farið í er betra að leggjast ekki. Besta leiðin til að forðast alvarlegan skaða af eldingu er að beygja sig niður og vera eins nálægt jörðu og mögulegt er, án þess að leggjast, hylja eyrun, láta hælana snertast og láta fæturna eina snerta jörðina, þannig að þetta sé sem líkast því að maður stæði á einum fæti. Með þessu móti minnkar þú líkur á að eldingu slái beint í þig og ef eldingu slær niður í jörðina nálægt þér fer enginn rafstraumur af hennar völdum gegnum þig. (tekið af vísindavefnum) �
Núna ætla ég að vona að þið séuð ögn fróðari um það sem er að gerast í kringum okkur.

Núna er í gangi eðlisfræðihlekkur sem kallast hreyfing sameinda, varmi og orka.
Það eru til margar tegundir af orku sem gegna mismunandi hlutverki eins og við vorum að læra í eðlisfræðihlekknum í Þjórsá  , en þessar tegundir eru t.d. hreyfiorka, stöðuorka og varmaorka. Hreyfiorka er orkan sem felst í hreyfingunni, hlutir sem eru á hreyfingu geta framkvæmt vinnu. Stöðuorka er háð því hvar hlutur er staðsettur. Stöðuorka kerfis er orka sem stafar af kröftum sem verka á milli eininga þess og afstöðu þeirra, kraftarnir geta verið rafkraftur, segulkraftur eða þyngdarkraftur.  Varmaorka er hreyfiorka sem stafar af hreyfingu einda. Hún er sú mynd orkunnar sem flyst milli staða þar sem hitamunur gætir. Því meiri hreyfing- því meiri varmi.
Hiti er mælikvarði á meðalhreyfiorku, hann mælir annað hvort í gráðum á Celsius eða einingum á Kelvin. 0° er 273 K.  Vatn frýs við 273 K og sýður við 373 K, 0 K er alkul.
Tilfærlsa á varma kallast varmaflutningur. Varmi getur flust á 3 vegu milli hluta, með varmaleiðingu, varmaburði eða varmageislun.
Hiti og varmi er ekki það sama. Varmi er mældur í júlum ( kraftur x vegalengd) en varmi er ekki meðalstærð eins og hiti. Varmi grundvallast af þeim efnismassa sem er til staðar.

Allt þarf orku

Jæja núna er eðlisfræði partinum af þjórsá að ljúka, við eigum bara eftir að taka prófið á morgun. Þetta er að mínu mati erfiðasti, eða allavega flóknasti parturinn af því sem við erum búin að vera að læra um af Þjórsá. Við erum mest búin að vera að tala um virkjanirnar í þjórsánni því það er jú eðlisfræði, við erum búin að vera að læra mikið um tegundir af orkum t.d. hreyfiorka, varmaorka, stöðuorka og margt fleira. Við erum einnig búin að vera að tala um tegundir af virkjunum og hvernig þær virka, en þær virkjanir sem eru að ég held mest notaðar hér á landi er vatnsaflsvirkjun og virkjun jarðhita, en það er mjög auðvelt að nota vatnsaflsvirkjun hér á landi því landið er svo hæðótt og þá fellur vatnið og því meira sem vatnið fellur því meiri hreyfiorka kemur.

Hvað er vatnsaflsvirkjun ?

Í þessari viku erum við búin að vera að læra um líffræðina í Þjórsá. Þjórsárver er því búinn að eiga stóran part að því sem við erum búin að vera að læra um því þar eru þvílíkt mikið af tegundum, t.d. 180 tegundir af háplöntum, 225 tengundir af mosa, 145 fléttutegundir og 290 tegundir skordýra, köngulóa og langfætlna. Þar eru einnig mestu varpstöðvar heiðargæsarinnar í heimi. Við eru líka búin að fara mikið í vistkerfi, fæðuvefi, fæðukeðjur, gistilíf, sníkjulíf og samlíf, en fléttur eru eitt traustasta samlífi lífvera.  Við erum líka búin að rifja aðeins upp allt um ljóstíllifun og allt sem tengist því, en plöntur geta aðeins ljóstillífað og þær eru alltaf frumframleiðendur og þörungar eru um 70 % af öllum grænum plöntum sem ljóstillífa og það er rosalega mikið, þetta sýnir bara hvað þeir eru mikilvægir í okkar vistkerfi en hér er smá grein um hvað fleira er hægt að nota þörunga í.

en hérna er svolítið fyndin frétt

Núna er hlekkur 9,  hann er þemaverkefni tengt Þjórsá, við verðum í honum í 3 vikur og fjöllum, fyrstu vikuna lærum við um jarðfræði tengt þjórsá, aðra vikuna um líffræði og síðan seinustu vikuna um eðlisfræði sem tengist Þjórsá.

Hérna er smá samantekt um það sem við erum búin að vera að rifja upp og læra sambandi við Þjórsá og aðra staði í nágrenni við hana.
Þjórsá er lengsta á landsins, 230 km löng, hún og upptök sín í Hofsjökli. Hún flokkast undir jökulá en þegar nær dregur byggð er hún að mestu orðin dragá því það er svo rosalega margar dragar sem renna í þjórsá t.d. Þverá, Sandá og Fossá svo eitthvað sé nefnt, en árnar sem renna í hana eru alveg rosalega margar eins og ég sagði hér áðan. Þjórsá rennur ekki þvert í gegnum Þjórsárdalinn heldur fer hún meðfram honum.
Við erum einnig búin að fjalla örlítið um Heklu sem er eitt virkasta og þekktasta eldfjall á Íslandi. Hekla er eldhryggur og þess vegna breytist útlitið á henni mikið eftir því hvaðan maður horfir á hana. Árið 1104 lagði helga Þjórsárdalinn í rúst vegna mikillar gjóskufalls, en áður var hann mjög blómleg byggð, núna hefur mikið verið að reyna að græða hann og er hann orðinn mjög fallegur núna og vinsæll áningarstaður ferðamanna, en mjög víða má sjá hraun og ösku úr Heklu, t.d. heima hjá mér

já ég kann því miður ekki að láta myndir inn en hérna er alveg rosalega flott síða með myndum t.d. úr gjánni og þjórsárdalnum og svona. Njótið.

Hlekkkur 8 er nú hafinn, hann er  um veirur og bakteríur og það verður aðallega lögð áhersla á kynsjúkdóma.
Í þessari viku erum við búin að vera að læra um margt t.d

• hver setti fram það flokkunarkerfi sem við notum í dag ( Carl Von Linné) og hver setti fram það fyrsta ( Aristóteles)
• Tvínafnakerfið s.s. Fyrra heitið er heiti þeirrar ættkvíslar sem dýrið er í en hitt nafnið er viðurnafn.
•  Ófrumbjarga lífverur þurfa að afla sér fæðu annars staðar frá ( eru sjálfum sér ekki nægar)
• Frumbjarga lífverur eru sjálfum sér nægar, þær ljóstíllífa með grænukornunum sínum s.s. plöntur
• Sveppir eru ekki flokkaðir sem frumbjarga lífverur útaf þeir eru ekki með grænukorn til að ljóstillífa og sækja sér næringu annars staðar frá.
• Sjö helstu flokkunareiningar lífvera frá hinni stærstu til hinnar minnstu er: ríki->fylking->flokkur->ættbálkur->ætt->ættkvísl->tegund.

Þetta er bara partur af því sem við höfum verið að læra í þessari viku.

Úr því við erum á leiðinni að læra um kynsjúkdóma vil ég byrja það á mjög jákvæðri grein um HIV�

en hérna er smá frétt :

http://mbl.is/mm/frettir/erlent/2010/02/12/sveltu_dottur_sina_i_hel/?ref=fpmestlesid

Já ég ætla að koma með hérna smá fróðleikskorn um ljós:)

Ljós eru rafsegulbylgjur innan ákveðins tíðnisviðs. Seinustu aldir eru eðlisfræðingar búnir að vera að rífast um hvað ljós sé en þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að ljós sé bæði bylgjur og ljóseindir.

Tíminn er búinn þannig ég þarf að kveðja :/

Já við vorum að byrja á hlekk sjö, á mánudaginn fengum við hugtakakort, glósur og það var stöðvavinna og gerðum fullt af hlutum. Þessi hlekkur fjallar um bylgjur og eitthvað en það er eðlisfræði og já það er frekar flókið að mínu mati. Á miðvikudaginn er síðan próf og ég held maður læri eitthvað aðeins fyrir það til að fá eitthverja ásættanlega einkun.