09-23-2009 Marianna Svansdóttir og Kristlaug Þórsdóttir

Í tóbaksreyk eru yfir fjögur þúsund mismundandi efnasambönd, bæði lofttegundir, vökvi og örsmáar fastar efnisagnir. Í laufum tóbaksjurtarinnar eru um tvö þúsund efni.
Nikótín
Þekktasta efnið í tóbaksblöðunum er nikótín. Nikótín og sölt þess eru með eitruðustu efnum sem þekkjast. Nikótín er kröftugt, skjótvirkt og ávanabindandi efni. Efnið er aðeins sjö sekúndur að fara upp í heila. Í reyktóbaki er venjulega 1-2% nikótín eða minna. Þetta litla magn er nóg til þess að fólk myndi ekki reykja tóbak án nikótíns. Nikótín er þannig bein forsenda þess að tóbak er reykt eða notað á annan hátt.

Tjara
Fjöldi efnasambanda í tjöru skiptir hundruðum. Meðal þeirra eru nokkrir tugir efna sem geta valdið krabbameini. Þegar reyknum er andað ofan í lungu situr 70% af tjörunni eftir í lungunum. Hver ögn er mynduð af mörgum lífrænum og ólífrænum efnum. Tjaran veldur skaða í lungum og bifhárum sem hjálpa annars til við að verja lungun fyrir óhreinindum og sýkingum.

Kolsýrlingur (CO), koleinoxíð
Kolsýrlingur er lofttegund sem myndast við ófullkominn bruna þegar nægilegt súrefni berst ekki að. Kolsýrlingur myndast í ríkum mæli þegar tóbak er reykt. Kolsýrlingur er lyktarlaus, bragðlaus og eitruð lofttegund sem ekki verður vart við í andrúmsloftinu. Í stórum skömmtum er hún lífshættuleg.
Kolsýrlingur kemur í veg fyrir súrefnisflutning í blóðinu vegna þess að binding hans við rauðu blóðkornin er sterkari en binding súrefnis við þau. Þannig tekur kolsýrlingur þau sæti sem súrefninu eru ætluð. Í blóði reykingarmanns hefur mælst allt upp í 15% kolsýrlingur en 50% mettun boðar bráðan dauða ef ekkert er að gert.

Við notuðum mikið af alskonar dóti ; klaka, vatn, eld, kveikjara, sígarettu, sprittlampa, krukku, slöngu, pípu, 2 ílöng og mjó tilraunaglös, plastflösku, plastbala og tappa.
Hér  sjáiði hvernig við röðuðum þessu upp.

Við röðuðum öllum áhöldunum upp eins og á myndinni hér til hliðar. Fylltum lampana af spritti, settum vatn í balann og hvolfdum plastflöskunni ofan í og pössuðum að hún yrði full af vatni, við settum líka slöngu í flöskuna. Við fylltum krukkuna af vatni og settum einnig klaka og annað tilraunaglasið í hana. En við settum sígarettuna í hitt tilraunaglasið, settum tappa þar á, og hitt tilraunaglsaið líka og tengdum svo pípur þar á milli og út í slönguna sem fór í flöskuna. Stilltum svo lömpunum rétt fyrir neðan sígarettuna og kveiktum svo á lömpunum.

Smátt og smátt fór sígarettan að brenna og þá fóru efnin að aðskiljast það fór allt niður í glasið sem var ofan í klakavatninu, þar þjappaðist það og þar varð eitt efnið eftir en hitt var lofttegund sem fór í gegnn um slönguna yfir í flöskuna, þar hrinti loftið sem kom í gegnum slönguna, vatninu hægt út úr flöskunni. Svona leyfðum við þessu að ganga dágóða stund. Og á endanum hætti sígarettan að brenna svo þá var tilraunin búin.

Við hitunina fór sígarettan að brenna og þá fóru efnin að aðskiljast.
Í glasinu sem var ofan í klakavatninu var loft sem þéttist en það sem fór í flöskuna sem var á hvolfi  náðist ekki að þjappast.

Tilrauninn heppnaðist eins og hún átti að gera. Og tilgangurinn var að aðskilja efnin í sígarettu. Þetta lyktaði hræðilega illa.
Þetta var semmtileg tilraun.

30-09-2009
Maríanna Svansdóttir