Glósur =

Einkenni lífvera

2.kafli

Næring og vatn

Nærig er lífsnauðsynleg öllum lífverum.

Lífverur hafa mismunandi aðferðir við að innbyrða næringuna, við höfum t.d. munn og meltingarfæri. Bakteríur melta fæðuna áður en hún er innbyrt.

Engin lífvera getur lifað án vatns. Mannslíkaminn er um það bil 65 % vatn.

Öll efnahvörf í lífverum fara fram í vatni. Því verða einginn efnaskipti nema vatn sé til staðar.

Loft

Flestar lífverur fá súrefni beint úr andrúmsloftinu eða úr lofti sem er uppleist í vatni.

Óðal

í náttúrunni er það oft svo að á hverju tilteknu svæði er takmarkað magn fæðu, vatns og orku.

Af því leiðir að það getur aðens viss fjöldi lífvera af sömu tegund framfleytt sér.

Það skýrir jafnframt hvers vegna mörg dýr helga sér afmarkað svæði sem þau líta á sem athafnarsvæðið sitt. Þetta svæði kallast óðal

Hiti við hæfi

Samvægi er hæfileiki lífvera til þess að halda ynnri skilyrðum óbreittum þótt aðstæður í kringum þær breitist.

Fuglar, spendýr t.d. hundar,menn og hestar, búa yfir nægum hita til þess að halda líkamanumm heitum í köldu umhverfi.

Dýr sem halda alltaf jöfnum líkamshita eru sögð vera jafnheit eða með jafnheitt blóð.

Skriðdýr, froskdýr, fiskar og mörg önnur dýr eru ekki fær um að halda líkamshitanum sínum jöfnum heldur fylgir hann að nokkru leiti hita umhverfisins hverju sinni. Þessi dýr eru sögð vera misheit eða með misheitt blóð.

Efni í lífverum

í lífverum eru flest efni efnasambönd en einnig nokkur frumefni.

Algengasta efnasambandið í lífverum er vatn.

Efnasamböndum er skipt í lífræn og ólífræn efnasambönd.

Ólífræn efnasambönd

ólífræn efnasambönd innihalda ekkert kolefni t.d matarsalt, vatn …

samt eru nokkur ólífræn efnasambönd með kolefni t.d. koltvíoxíð…

Lífræn efnasambönd

Helstu flokkar lífrænna efnasambanda sem eru undirstaða lífs eru :

• Sykrur
• Fituefni
• Prótín
• Ensím
• Kjarnasýrur

Sykrur

Helsti orkugjafi lífvera er sykrur, öðru nafni kolvetni ( úr vetni, súrefni og kolefni ). Þær skiptast í smásykrur t.d. strásykrur og fjölsykrur t.d. mjölvi.

í lífverum breytast sykrur í einfalda smásykru, glúkósa, sem nýtist þeim sem orkugjafi.

Fituefni

Fituefni eru úr kolefni, vetni og súrefni.

ÞAu eru miklu orkuríkari en sykrur.

Geyma orku í líkama lífvera (forðanæring)

Tvenns konar

• hörð fita (fast form við herbergishita)
• olía (fljótandi við herbergishita)

Prótín

Prótín eru úr kolefni, vetni og súrefni. stundum líka nitur o.fl.

Byggingareiningar prótína kallast amínósýrur.

Prótín eru nauðsynleg til vaxtar og viðhalds, til uppbyggingar lókamanns ofl…

Ensím

sérstök prótín sem stýra efnafræðilegri starfsemi líkamanns kallast ensím eða lífhvatar.

Ef þau væru ekki , vætu efnahvörf í líkamanum allt of hæg til  að lífveran gæti þrifist.

Kjarnasýrur

Stórar sameindir sem geyma upplýsingar eða uppskrift að lífveru og einstökum hlutum hennar.

Tvær megingerðir

• DKS sem varðveitir upplýsingar um gerð og samsetningu prótína (DNA)
• RKS sem les upplýsingar frá DKS og stjórnar myndum prótína.

Einkenni lífvera

Meira en fimm milljónir tegunda af lífverum

• þær minnstu eru bakteríur , þær stærstu hvalir.

Allar lífverur eru úr fjórum grunn- frumeindum : kolefni, vetni, notri og súrefni.

hvað einkennir allar lífverur ?

1. þær geta hreyft sig
   
2. þær geta vaxið
3. þær geta fjölgað sér
4. þær svara áreitni
5. þær láta tiltekin efnaferli eiga sér stað
   

Líf sprettur af lífi

Þangað til fyrir 400 árum , trúðu menn á sjálfskviknun lífs.

Þá kom Francesco Redi og afsannaði þessar kenningar

• hann sýndi fram á að lífverur geta einungis sprottið af öðrum lífverum.

Hreyfing

Hæfileikinn til að geta skipt um dvalarstað er mikilvægur eiginleiki margra lífvera

• til að finna æti
• til að finna skjól
• til að forðast hættur
• til að finna hentugan maka

allar lífverur hreyfast eitthvað, einhverntímann á lífsferli sínum.

Efnaskipti

Næringarnám : felst í að taka fæðu inn í líkamann

Melting: er ferli þar sem næringin er brotin niður í örsmáar einingar

Öndun : Þegar lífvera tekur til sín súrefni og notar það til að losa orku úr fæðuefnum

Þveiti: stuðlar að því að losa úrgangsefni úr líkamanum

vöxtur og þroskun

Orkan úr efnaskiptum nýtist til vaxtar.

Eftir því sem lífverur vaxa og eldast, þroskast þær.

Sumar lífverur þroskast smátt og smátt, aðrar þroskast á ákveðnum tímabilum og ekkert þess á milli . (t.d. fiðrildi og froskur)

Æviskeið

hver lífvera getur ekki búist við að lifa nema tiltekinn tíma,  ævi einstakra lífveru – tegunda er mismunadi lengd.

hámarksævilengd er lengsta æviskeið sem vitað er að lífvera af tiltekinni tegund hafi lifað.

Viðbrögð

Lífverur bregðast við ýmiskonar merkjum sem kallast áreitni. áreitni er eitthvað í umhverfi lífveru sem veldur því að hún sýni viðbragð.

Sum áreitni eiga upptök sín í umhverfinu.

Önnur koma innan frá , innan úr líkama lífverunnar.

♥

♥

svo var eitthver texti sem var í verkefninu sem við gerðum á fimmtudaginn um bruna næringarefna og offitu..

Bruni næringarefna og offita

fæðan sem við neytum er brotin niður í smáeiningar í þörmunum. Mjólkin, kjötið, baruðið og kartöflurnar sundrast í sykrur, fitu, smínósýrur (sem mynda prótínin), steinefni, vítamín, sölt og snefilefni. ÞEssi efni er næring okkar.

Næringarefnin eru flutt með blóðinu gegnum lifrina til frumna líkamans. Sykrur og fita eru notaðar í orkuframleiðslu og eru brenndar með aðstoð súrefnis. Önnur efni eru notaðar til viðhalds og nýbyggingar. Öll þessi ferli nefnast í sameiningu efnaskipti. Þau eiga sér stað allan sólarhringinn, þó hægar að nóttu en degi og það endurspeglast reyndar í lægri líkamshita á nóttunni. Efnaskipti í hvíld, grunnefnaskipti, sem halda hjarta, lungum, meltingarfærum o.fl. gangandi, krefjast á hverjum sólahring orku sem samsvarar 4200 kílójúlum (kj) hjá konum en 633 kj hjá körlum.

Líkaminn getur ekki birgt sig upp að marki af neinum næringarefnum nema fitu. það eldsneyti sem líkaminn fær og er ekki nýtt strax í bruna í frumunum er breitt í fitu sem geymd er í fituvef. þessi hæfileiki skipti áður miklu um afkomu fólks. Harðæri komu oft eftir góðærum og þegar hitaeiningarnar þraut var gengið á fitubirgðarnar.

♥

♥

♥

♥

uu jáá .. þetta var seeeeinasta bloggið mitt á þessu skólaári . sweeeeet  (Y)

ætla að skrifa eitthvað smá úr glósunum hérna ..

Einkenni lífvera

hvað greinir lífverur frá öllu öðru ?

-sjáfkviknunarkenningin

-tilraun Francescos Redis átti þátt í að afsanna kenninguna ..

-líf sprettur af lífi !

Hreyfing

-Kóngafiðrildið er fardýr.

-Krían fer á hverju ári milli norður- og suðurheimskautslanda.

-krabbalifra ferðast með því að snýkja sér far með marglyttu

-hæfileikinn til að geta skipt um dvalarstað er mikilvægur eiginlekiki margra lífvera

Efnaskipti

-Efnaskipti er annað einkenni lífvera .

-Næringarnám.

-Grænar plöntur framleiða sjálfar eigin fæðu = sykur.

- melting.

-öndun

-Þveiti

- Efnaskipti eru lífefnafræðilegt ferli þar sem efnasambönd í lífverum og frumum þeirra breytast. Efnaskipti geta þjónað margvíslegum tilgangi í starfsemi lífvera, til dæmis er ljóstillífun aðferð til að binda orku í efnasamböndum, en efnaskipti tengd bruna eru aðferð til að losa orku úr efnasamböndum til að knýja starfsemi lífverunnar.

-Efnaskipti lífvera eru yfirleitt drifinn áfram af ensímum, og innihalda oft nokkur þrep.

Vöxtur og þroski

- Vöxtur er meðal þess sem einkennir lífverur

Æviskeið

-eitt af mikilvægum einkennum lífvera er að þær eiga sér afmarkað æviskeið.

-Það merkir að hver lífvera getur ekki búist við að lifa nema tiltekna ævi.

Æxlun

- er ferli þar sem lífverurnar gefa af sé sfkvæmi í sömu mynd.

-Kynlaus æxlun og kynæxlun.

Viðbrögð

-Lífverur bregðast við vegna áreitis.

-áreiti er eitthvað í umhverfi lífveru sem veldur því að hún sýnir tiltekið viðbragð.

-Viðrbrag er einhver athöfn eða hreyfing lífveru

-áreiti sem eiga upptök sín inní líkama lífvera.

Tilraun Francescos Redis
Francescos Redi gerði tilraun til að afsanna kenningu um sjálfskviknun lífs ( kenning í líffræði þar sem því er haldið fram að lífverur geti sprottið upp af lífvana efni) . Fólk hélt að það myndi bara myndast ormar í matnum upp úr engu en hann gerði tilraun og setti mat í þrjár krukkur og ein krukkan var opin , önnur var lokuð og hin var með grisju yfir. það komu engir ormar í krukkurnar sem voru lokaðar en það kom í krukkuna sem var opin , þannig hann sannaði það að það væri ekki til sjálfskviknum lífs . það var alltaf eitthvað sem kæmist í matinn svo að það byrjaði að myndast líf í honum. =)

en á föstudaginn vorum við í stöðvavinnu og vorum að gera orðaforða s.s. skilgreina eitthver hugtök með málsgrein t.d. alkul, eðlisvarma einangrun o.s.fr.

við vorum líka að gera fjölvaspurningar og allskonar verkefni .. (:

við fengum líka glósur í vikunni ..

=

Kvikasilfur

Þegar kvikasilfur í hitamæli hitnar þá þenst það út og þá hækkar súlan í hitamælinum. við hönnun ýmissa mannvirkja þarf að taka tillit til hitaþenslu.

Háspennulínur

háspennulínur lengjast og slakna þegar hitnar í veðri en styttast og strekkjast þegar veður kólnar.Þegar vegir eru steyptir eru hafðar rifur með vissu bili því steypan þenst út og dregst saman þegar hitnar og kólnar. Brýr eru smíðaðar þannig að þær geti þanist út og dregist saman vegna hitabreytinga.

Hvað hefur áhrif á hitaþenslu

hitaþensla ræðst af :

- hitabreytingum

-úr hvaða efni hluturinn er

-hversu stór er hluturinn

Lofttegundir þenjast mun meira en vökvar

vökvar þenjast meira en föst efni

því meiri hiti því meiri þensla

Hitmælingar – einingar

Varmorka er forsenda þess að breytingar verði a hita, með öðrum orðum að breytingar verði á hreyfingu sameinda. Hiti er mælikverði á hreyfingu sameinda.

Varmi er oft mældur í einingum sem kallast kaloríur eða hitaeiningar.

ein kaloría er = sá varmi sem þarf til þess að hita eitt gramm af vatni um eina gráðu ( 14,5 °- 15,5°)

Einingin (J) júl er yfirleitt notuð fyrir orku og vinnu, bæði í vísindum og t.d. þegar varmagildi matvæla er gefið.

Eitt júl er = 0,24 kaloríur , þannig að ein kaloría er = 4,2 júl.

Varmi – stöðuorka

Varmi er ekki einhver meðalstærð eins og hitinn. Varminn grundvallast af þeim efnamassa sem er til staðar. fimm grömm af 90°heitu vatni búa yfir meiri meiri varmorku en eitt gramm af heitu vatni.

hreyfiorka = þá er vatnið á hreyfingu og getur framkvænt vinnu.

Þegar skrúfað er fyrir kranann helst vatnið kyrrt í vatnslögninni og frmkvæmir enga vinnu. Orka þess er að þeim sökum bundin, og vatnið býr þess vegna yfir stöðuorku.

Hitkerfi

Þær aðferðir sem kæli- og hitakerfi grundvallast á byggjast á þekkingu á varmaflutningi og breytingu orkunnar úr einni mynd yfir í aðra.

Gerð hitakerfa ræðst einkum af þeim varmagjafa sem notaður er. Helstu varmagjafar sem notaðir eru til upphitunar eru eldsneyti ( kol, olía, timbur ) , rafmagn og jarðvarmi.

Jarðvarmi er ekki víða notaður til húshitunar og Ísland sker sig úr að þessu leyti, því að hér eru um 85 % húsa hituð á þennan hátt, sem er mun hærra hlutfall en í nokkru öðru landi í heiminum.

Nýting jarðvarma

Utan þess að vera notaður til húshitunar er hann notaður ;

-Raforkuframleiðslu – ylræktar – iðnaði.

Jarðhitasvæði er skipt í lághitasvæði og háhitasvæði og ákverðast skiptingin af hita vatnsins í 1000 metra dýpi. Hitinn á því dýpi á lághitasvæði er ekki yfir 150°C, en á háhitasvæðum er hann yfir 150°C.

Flestar hitaveitur landsins nýta vant af lághitasvæðum því í því er minna af aukaefnum og hægt er að nota beint til upphitunar.

Sums staðar er þó svo mikið af tærandi efnum í heitavatninu að það er notað til þess að hita kalt vatn veð svokölluðum varmaskiptum.

Einangrun

Þegar hýbýli eru hituð þarf að flytja varma frá ofni, eldstæði eða öðrum varmgjafa til loftsins í vistarverunum, Ennfremur þarf að koma í veg fyrir að þessi varmi sleppi út úr hýbýlum.

Með einangrun ma´draga úr varmatapi sem verður vegna varmaleiðingar.

Kælikerfi

í kælikerfi er raforka notuð til þess að fjarlægja varmorku úr vistarverum fólks eða úr öðru rými t.d. Kæliskápum.

Í kælikerfum kæliskápa og annara tækja er kælivökvinn ýmis efnasambönd kolefni og flúors, própan- eða ísóbútangas eða ammoníak.

Í kælikerfinu breytist kælivökvinn í lofttegund og sú breyting útheimtir varma rétt eins og það útheimtir varma að sjóða vatn .

við erum byrjuð í hlekk númer 10 . þetta er næst síðasti hlekkurinn , Þessi hlekkur er um eðlisfræði og í tímanum á föstudaginn fengum við glósur um varmorku og vorum í söðvavinnu.

Hitastig

0°C = Bræðslumarg vatns – frostmark

100°C = suðumark vatns (373 kelvin)

37°C = eðlilegur líkamshiti

-273°C = er alkul og er = 0 kelvin

0°C = 273 kelvin

Myndir orkunnar

• Hreyfiorka
• Stöðuorka
• Varmorka
• Efnaorka
• Rafsegulsorka
• Kjarnorka

Sameindir og hreyfing

Tilgáta Benjamíns Thompsons ( Rumford greifi) sannaði 1798 að varmi ekki efni heldur að varminn grundvallaðist á hreyfingu efnis en ekki á tilvist einhverns ylefnis.

40 árun síðar staðfesti James Prescott Joule að hlutir á hreyfingu sköpuðu varma, því meiri hreyfing – því meiri varmi.

á sama tíma var vísindamönnum ljóst að það þyrfti orku til þess að kapa hreyfingu og Joule komst að þeirri niðurstöðu að að varmi væri einfaldlega ein mynd orkunnar.

Samtíðarmenn Joule höfðu réttilega getið sér til þess að efni væri yfirleitt úr örsmáum eindum sem kallast sameindir.

Niðurstaðan varð sú að varminn tengdist hreyfingu sameinda.

Varmaflutningur

Tilfærsla á varma kallast varmaflutningur. Varmi getur flust á þrjá vegu milli hluta : með varmaleiðingu, varmaburði og varmageislun.

Varmaleiðing

Varmaleiðing = varmi flyst í gegnum efni, eða einu efni til annars, með beinni snertingu milli sameinda, það er orkan berst frá einni sameind til annarrar.

Leiðing á sér stað í föstu efni, vökvum eða lofttegundum, enda eru þau öll gerð úr sameindum.

Sum efni leiða varma betur og hraðar en önnur og þau eru sögð góðir varmaleiðendur.

Varmaburður

Þegar varmi flyst með varmaburði berst hann með straumi straumefnis.

Straumefni er samhieti á lofttegundum og vökva.

Þegar straumefni hitnar taka sumar sameindir að hreyfast hraðar og lengra verður á milli þeirra en áður. Þetta leiðir til þess að eðlismassi þessa hluta straumefnis minnkar = Dæmi : hiti stígur upp sem hann er eðlisléttari en kalt loft.

Varmageislun

Þegar orka flyst í gegnum rúmið á sér varmageilsun stað.

Orkan er í mynd ósýnilegra rafsegulsbylgna sem kallast innrauðar bylgjur.

Varmi berst hingað frá sólu með varmageislun.

Hreyfiorka

Hlutir sem eru á hreyfingu geta framkvæmt vinnu.

Vinnan stafar í því tilviki af því að hlutur á hreyfingu býr yfir orku. Þessi orka sem felst í hreyfingu kallast hreyfiorka.

Rétt eins og allir aðrir hlutir hafa sameindir hreyfiorku sem byggjast á hreyfiorku þeirra. Hiti er mælikvarði á meðal hreyfiorku sameindanna.

Hitamælingar

Hitmælir er tæki sem mælir hita. Við notum celsíuskvarða en stundum nota vísindamenn kelvinkvarða sem er hluti að SL einingarkerfinu.

Á kelvinkvarða eru einingarnar mældar í kelvin (K). Ef breyta á celsíusgráðum í kelvin er einfaldlega bætt 273 við celsíusgráðurnar.

Hitaþensla

Efni þenst yfirleitt út þegar það hitnar en dregst saman ef það kólnar.

Þetta stafar af því að þegar efnið hitnar verður hreyfing sameindanna meiri og hraðari og sameindirnar þurfa því meira rými. Það veldur því að hlutirnir þenjast út.

Þensla efnis af völdum hita nefnist hitaþensla.

já ég er ekki búin að mæta í neinn náttúrufræðitíma í vikunni útaf undirbúningi útaf árshátíð þannig ég veit ekki neitt hveð við vorum að gera (: eeeen núna erum við búin í með Þjórsá og við erum komin í páskafrí ! ,

en hérna það eina sem ég veit að við erum búin að vera að gera í tíma var að tala um eldgosið á fimmvörðuhálsi sem byrjaði um miðnætti laugardagskvöldið 20. mars .

hérna kemur smá texti sem ég fann á Námsgagnastofnun um eldgosið =

Um miðnætti á laugardagskvöld, 20. mars, hófst eldgos á nærri eins kílómetra langri sprungu á Fimmvörðuhálsi, sem er á milli Eyfjallajökuls og Mýrdalsjökuls. Gosið á rætur í eldstöðvakerfi Eyjafjallajökuls, sem er eldkeila, eins og Snæfellsjökull og Öræfajökull. Eyjafjallajökull er að mörgu leyti óvenjuleg eldstöð. Sprungukerfi hennar stefnir t.d. frá vestri til austurs og undir fjallinu er ekki kvikuþró, eins og yfirleitt er undir svo stórum megineldstöðvum.

Gossaga Eyjafjallajökuls er heldur ekki vel þekkt. Þó er með nokkurri vissu vitað um þrjú önnur gos frá því að land byggðist, hið fyrsta árið 920. Þá gaus við svokölluð sker, sem er um fjögurra km langur hryggur sem stendur upp úr jöklinum norðvestanverðum. Næst gaus í Eyjafjallajökli árið 1612 og þá líklega í austanverðum hájöklinum og loks varð mikið þeytigos í toppgíg jökulsins, sem stóð með nokkrum hléum frá 1821–1823. Gosinu fylgdi jökulhlaup sem kom undan Gígjökli í norðurhlíðum Eyjafjallajökuls og

barst yfir Markarfljótsaura, allt yfir að Fljótshlíð og til sjávar í Landeyjum. Síðar féll talsverð aska allt vestur á Reykjanesskaga og olli bændum töluverðu tjóni. Athyglisvert er að þrátt fyrir að eldstöðvakerfi Eyjafjalla- og Mýrdalsjökuls séu með öllu ótengd, þá hafa Kötlugos í Mýrdalsjökli fylgt hræringum í Eyjafjallajökli, a.m.k. í gosunum 1612 og 1821.

Gosið sem nú er í Fimmvörðuhálsi er ekki stórt og afar heppilegt að það kom ekki upp undir jökli. Eldur og ís er ekki góð blanda, því eldgosum undir jökli fylgja mikil flóð eða jökulhlaup sem geta valdið miklu tjóni, eins og gerðist árið 1821. Og ef nú fer eins og stundum áður að gos í Kötlu fylgi í kjölfarið er líklegt að gífurlegt jökulhlaup verði á Mýrdalssandi eða jafnvel á Markarfljótsaurum. Það er því vissara að hafa varann á meðan á þessum hræringum stendur og fylgjast vel með þróun mála.

myndir og texti fundinn á Námsgagnastofnun (:

hér er myndband af eldgosinu (:

Þjórsá – staðreyndir

• Þjórsá er lengsta á landsins, 230 km
• Vatnsmagn hennar er 364 m3/sek
• Vatnasvið hennar eru um 7% af landinu
• Heildarfall er 600 metrar
• Orkumesta á landsins

Virkjanir á svæðinu

í þjórsá og Tungnaá eru fimm virkjanir

• Búfellsvirkjun
• Sultartangavirkjun
• Hrauneyjarfossvirkjun
• Sigöldurvirkjun
• Vatnsfellsvirkjun

Raforka

Hægt er að vinna raforku með ýmis konar orkugjöfum, t.d. :

• Kolum
• olíu
• Kjarnorku
• Vindorku
• Jarðvarma
• Vatnsorku
• Sjávarfalli

vatnsorka er talin vera með ódýrustu og vistvænustu aðferðum til að vinna raforku.

Það er aðens hægt að nýta vatnsorku við sérstakar aðstæður.

Raforka II

Raforka knýr áfram heimilistækin og fjölbreitt notkun er á henni í atvinnulífinu.

Rafmagn byggist á hreyfingu rafeinda.

Rafeindir eru litlar agnir í frumeind sem hafa rafhleðslu

• Mínushleðslu
• Róteindir hafa + hleðslu

Rafmagn
Rafstraumur myndast þegar rafeindir streima á milli staða.

Raflínur, gerðar úr efni sem leiða rafmagn vel, flytja raforkuna á milli staða.

Einangrar, efni sem leiða illa rafmagn, hjálpa raforkunni við aað skila sér rétta leið.

Vatnsorka

Vatnsorka er vistvæn.

Hún er endurnæytanleg

• gagnstætt kolum, olíu og gasi

hún veldur ekki gróðurhúsa áhrifum.

Það eru skiptar skoðanir um vatnsorku varðandi umhverfisáhrif.

Vatnsfallsvirkjun

Hreyfiorka vatnsins virkjuð og breytt í raforku.

Vinnslugeta virkjunarinnar er háð hæð vatnsfallsins og magn þess vatns.

Afl virkjana er gefið upp í megawöttum (MW)

Meðalnotkun heimila í reykjavík á rafmagni er 3500 kWh (kílówött)

• 1 kWh = 1000 wött

Hér er myndband af þjórsá.

Rafall og virkjun

Hringrás vatnsins

Búrfellsvirkjun

Þjórsá

við erum byrjuð á hlekkur níu held ég að það sé og  hann er um Þjórsá. ég er búin að vera veik þannig ég veit eiginlega ekkert um þetta en á föstudaginn vorum við í stöðvavinnu og við fengum glósur og eitthvað en þessi hlekkur er allveg fram að árshátíð og páskafríi. í stöðvinum á föstudaginn vorum við að læra um landmótun ,Námsvefur um innræn- og útræn öfl , Hekla, mæla rúmmál mismunandi grjóts, Eðlismassa, Miðlunarlón – stöðuvatn, Framtíð, eldgos, gróðurhúsaáhrif , hugtakakort og  innri og ytri öfl. 8. og 9. bekkur leggja áherslu á jarðfræði Þjórsár fyrstu vikuna, aðra viku er Þjórsá tengd líffræðinni og þriðju vikuna eðlisfræði.

í tímanum í dag vorum við bara að fara yfir það sem við erum að fara að gera á næstu vikum því þessi hlekkur um hljóðbylgjur er að verða búinn. við tökum prófið um hljóðbylgjur á mánudaginn , en nokkrir máttu taka það í dag. það var val um að taka það í  dag eða á mánudaginn því það var ball í gær. En ég ætla að skrifa smá úr glósunum í þessum hlekk.

Doppleráhrif =

áhrifin stafa af þeirri staðreynd að hljóðgjafinn (t.d. sírenur) sem nálgast framkallar þéttingar og þynningar frá stöðum sem koma æ nærri þér.

Bylgjurnar ná þess vegna til þín fyrr en hefði orðið ef hljóðgjafinn hefði verið í upphaflegri stöðu.

Tíðni bylgnanna verðru meiri en ella þegar hljóðgjafinn nálgast, því að bylgjurnar hnappast þéttar saman.

Þegar hljóðgjafinn er kominn fram hjá þér minnkar tíðni og tónhæð hljóðsins þ.e. verður lengra á milli hljóðbylgna.

Sveifluvídd =

Mesta fjarðlægð eða útslag sameinda frá jafnvægisstöðunni kallast sveifluvídd bylgjunnar. Sveifluvídd seigir til um hversu mikil orka er notuð til þess að mynda hljóðið og þar með hversu hávært hljóðið er.

þá er þessi hlekkur búinn og við byrjum á nýum í næstu viku ! :’)

Bææ :’*