Gulla<3 Cute peii<3

í náttúru fræði erum við í vísindavöku. Við völdum okkur eina tilraun upp úr bókum sem Halla kom með og  ég og Anna völdum Kemst egg ofaní flösku? Við notuðum karöflu til eins og stóð að við áttum að gera og svo settum við hana í heitt vatn og þegar hún var orðin heit létum við eggið ofaní stútin og það rann smátt og smátt ofaní karaöfluna. það er sammt ekki létt að ná því úr aftur. Eggið rennur ofaní útaf það myndast þrýstingur í karöflunni því að ef við værum að nota kalt vatn þá mindi hún blása út en við notuðum heitt vatn þannig að hún skreppur saman. P.S þetta virkar

Það var fyrir lesrtur í náttúrufræði á þriðjudagin og ég, Áslaug og Nonni vorum að fjalla um kol og perma tímabilin. Hér kemur smá af glærunum okkar.

Síðasti hluti fornlýfsaldar nær yfir bæði Kolatímabilið,  margir tegundir lífvera urðu ráðandi eins og sést í setlögum tímabilsins, og permatímabilið þegar margar lífverur dóu út í mesta útdauða sem orðið hefur frá lokum fornlífsaldar. Á kolatímabilinu mynduðust mikil kalksteinslög úr hörðum líkamshlutum dýra og stór tré af ættbálki byrkninga uxu í fenjum þar sem leifar þeirra urðu að mó og síðar þykkum kolalögum.

 

Miklar breytingar í loftslagi einkenndu miðja fornlífsöldina eins og sést má af berglögum og steingervingum frá þessum tíma. Jöklar breiddust út um heimskautasvæði Gondvanalands á kolatímabilinu en fóru síðan aftur á perm. Loftslag þornaði á landsvæðum nálægt miðbaug og varð það til þess að mjög mörg gróðurlendi í fenjum drógust saman en það leiddi til útdauða trjáa af byrkningaætt og margra tegunda froskdýra. Í kjölfar þessa hófst uppgangstími fræplantna og skriðdýra sem líktust spendýrum.

 

Jarðlagamyndun kolatímabilsins vakti fyrst athygli í Bretlandi 1822. Reyndar er þykk og nýtanleg kolalög aðeins að finna í efri hluta setlagamyndunarinnar frá síðari hluta kolatímabilsins (320-286 Milljónum ára) en í neðri hlutanum frá fyrri hluta kolatímabilsins eru kalksteinslög stór hluti jarðlaganna. Í Bandaríkjunum eru þessar myndanir aðgreindar og árkolatímabilið kallað Mississippian en síðkolatímabilið Pennsylvanian.

Kolatímabilið dregur nafn sitt af plöntuleifum sem eiga ekki sinn líka á neinu öðru tímabili jarðsögunnar. Í lítt myndbreyttum kolalögum frá þessu tímabili má finna ágætlega varðveitta trjáboli og laufblöð þessara plantna. Kolalögin virðast hafa myndast í fenjum á láglendi þar sem fallin tré hlóðust upp í miklu magni, kaffærðust og náðu ekki að rotna.

 

Svo er að sjá sem þróun plantna hafi breyddist í upphafi kolatímabilsins, en síðan þróast í fenjaflóru síðfornlífsaldar með svolítið fáum ættkvíslum og mörgum tegundum í hverri.

 

Burknar af fjölmörgum tegundum og plöntur líkar þeim mynduðu botngróður skóganna á síðkolatímabilinu. Þó svo að margar þessara plantna væru byrkningar voru þarna burknar sem virðast hafa fjölgað sér með fræjum, svokallaðir fræburknar.

 

Mikilvægur hópur síðkolatímabilsins sem óx á landi ofan fenjasvæðanna var Cordaites (Cordaitophyta).   Þetta voru tré sem oft náðu 30 m hæð. Eins og fræplöntur voru þessi tré þurftu ekki fenjasvæðin og virðast hafa myndað stóra skóga líka furuskógum nú. Þessar plöntur teljast til berfrævinga líkt og núlifandi barrtré.

 

Flóran sem blómstraði á síðkolatímabilinu lifði fram á permtímabilið en hnignaði síðan. Miðlífsöldina einkenna e.t.v. frekar ný lífsform sem hófust með uppgangi dulfrævinga og risaeðla.

Rek Gondvanalands til norðvesturs endaði með árekstri við ORS-meginlandið um mitt kolatímabilið en við það risu fjöll í Harzfellingahreyfingunni. Fjöllin sem mynduðust kallast Harzfjöll í Evrópu, Máritaníu-fjöll í Norðvestur-Afríku og Alleghanianfjöll í Norður Ameríku.
Eftir því sem á leið kolatímabilið jókst munur á hitafari pólarsvæðanna og hitabeltisins. Á suðurhveli teygðu jöklar sig norður undir 30. breiddargráðu þar sem heittemprað loftslag hafði ríkt mestalla fornlífsöldina og á norðurhveli náðu kolaskógarnir langt til norðurs inn á kaldtempruð svæði. Kolalög mynduðust ekki einungis í hitabelti og heittempruðu loftslagi heldur einnig í köldu loftslagi Gondvanalands. Þar óx Glossopteris-flóran. Á Síberíu-meginlandinu sem lá nálægt norðurpólnum var ennfremur sérstök flóra aðlöguð köldu loftslagi. Greinileg ummerki á steingerðri flóru Gondvanalands sýna ljóslega að hún óx við kaldtempruð skilyrði þar sem árstíðasveiflur eru miklar. Sést þetta á greinilegum árhringjum í trjábolum sem sjást ekki í hitabeltistrjám. Helstu breytingarnar sem urðu á flórunni frá síðkolatímabilinu og yfir á perm eru þær að byrkningum hnignaði en berfrævingar sóttu á enda þola þeir þurrt loftslag mun betur.

Fornlífsöld endaði með mesta útdauða allra tíma. Þetta var fyrsti útdauðinn eftir að hryggdýr höfðu numið land og á meðal fórnarlambanna voru 20 ættir fjórfætlinga sem dóu út áður en trías rann upp.

 

Áður en mönnum var ljóst að um tvo útdauða væri að ræða í lok perm, en ekki einn einis og lengi var talið, héldu vísindamenn að 90 til 95% tegunda sjávardýra hefðu orðið aldauða. Nú lítur hins vegar svo út að þetta hafi aðeins verið um 80% en eigi að síður er þetta stærsti útdauði frá byrjun kambríum.

 

Afflæði á mið-perm og sjávarstaða féll um 100 m á síðustu 2 milljón árunum. Í lok tímabilsins var grunnsævi aðeins að finna á mjóum svæðum meðfram meginlöndum.

Svokölluð Dicrovidium-flóra sem var aðlöguð hlýjum þurrum svæðum flutti sig fá svæðum við miðbaug í til suðurpólsins þar sem hún útrýmdi Glossopteria-flórunni en hún var aðlöguð köldu röku loftslagi. Þessi breyting í lok perm ásamt breytingum á mörgum svæðum frá kolamynunum til rauðs sandsteins sýnir miklar breytingar á loftslagi þegar útdauðinn gerðist.

Steingerð gró og sveppir finnast í miklu magni í grunnsjávarseti frá síðperm; sveppir virðast hafa breiðst út vegna næringar sem þeir fengu frá rotnandi gróðri í strandhéruðum.

Miklar hraunbreiður mynduðust í Síberíu fyrir 251 Milljónum ára við einhver mestu eldgos sem þekkt eru frá upphafi kambríum . Aldursákvarðanir benda til þess að þessi gos hafi átt sér stað á síðustu 500.000 árum perm-tímabilsins. Eiturgufur frá þessum gosum geta hafa breytt veðurfari jarðar með því að minnka inngeislun sólar eða auka gróðurhúsaáhrif.

Í seinni útdauðanum á perm virðist sem djúpsjór hafi orðið mjög súrefnissnauður. Við slíkar aðstæður getur það gerst að þessi súrefnissnauði sjór berist upp og losi CO2 eða H2S í stórum stíl.

Mikil fall á δ13C virðist verða við P/T-mörkin en það getur stafað af svo mikilli hlýnun að kolvetnissambönd hafi losnað úr setlögum í miklum mæli.

Rek Gondvanalands til norðvesturs endaði með árekstri við ORS-meginlandið um mitt kolatímabilið en við það risu fjöll í Harzfellingahreyfingunni. Fjöllin sem mynduðust kallast Harzfjöll í Evrópu, Máritaníu-fjöll í Norðvestur-Afríku og Alleghanianfjöll í Norður Ameríku.

Eftir því sem á leið kolatímabilið jókst munur á hitafari pólarsvæðanna og hitabeltisins. Á suðurhveli teygðu jöklar sig norður undir 30. breiddargráðu þar sem heittemprað loftslag hafði ríkt mestalla fornlífsöldina og á norðurhveli náðu kolaskógarnir langt til norðurs inn á kaldtempruð svæði. Kolalög mynduðust ekki einungis í hitabelti og heittempruðu loftslagi heldur einnig í köldu loftslagi Gondvanalands. Þar óx Glossopteris-flóran. Á Síberíu-meginlandinu sem lá nálægt norðurpólnum var ennfremur sérstök flóra aðlöguð köldu loftslagi. Greinileg ummerki á steingerðri flóru Gondvanalands sýna ljóslega að hún óx við kaldtempruð skilyrði þar sem árstíðasveiflur eru miklar. Sést þetta á greinilegum árhringjum í trjábolum sem sjást ekki í hitabeltistrjám. Helstu breytingarnar sem urðu á flórunni frá síðkolatímabilinu og yfir á perm eru þær að byrkningum hnignaði en berfrævingar sóttu á enda þola þeir þurrt loftslag mun betur.

Fornlífsöld endaði með mesta útdauða allra tíma. Þetta var fyrsti útdauðinn eftir að hryggdýr höfðu numið land og á meðal fórnarlambanna voru 20 ættir fjórfætlinga sem dóu út áður en trías rann upp.

 

Áður en mönnum var ljóst að um tvo útdauða væri að ræða í lok perm, en ekki einn einis og lengi var talið, héldu vísindamenn að 90 til 95% tegunda sjávardýra hefðu orðið aldauða. Nú lítur hins vegar svo út að þetta hafi aðeins verið um 80% en eigi að síður er þetta stærsti útdauði frá byrjun kambríum.

 

Afflæði á mið-perm og sjávarstaða féll um 100 m á síðustu 2 milljón árunum. Í lok tímabilsins var grunnsævi aðeins að finna á mjóum svæðum meðfram meginlöndum.

Svokölluð Dicrovidium-flóra sem var aðlöguð hlýjum þurrum svæðum flutti sig fá svæðum við miðbaug í til suðurpólsins þar sem hún útrýmdi Glossopteria-flórunni en hún var aðlöguð köldu röku loftslagi. Þessi breyting í lok perm ásamt breytingum á mörgum svæðum frá kolamynunum til rauðs sandsteins sýnir miklar breytingar á loftslagi þegar útdauðinn gerðist.

Steingerð gró og sveppir finnast í miklu magni í grunnsjávarseti frá síðperm; sveppir virðast hafa breiðst út vegna næringar sem þeir fengu frá rotnandi gróðri í strandhéruðum.

Miklar hraunbreiður mynduðust í Síberíu fyrir 251 Milljónum ára við einhver mestu eldgos sem þekkt eru frá upphafi kambríum . Aldursákvarðanir benda til þess að þessi gos hafi átt sér stað á síðustu 500.000 árum perm-tímabilsins. Eiturgufur frá þessum gosum geta hafa breytt veðurfari jarðar með því að minnka inngeislun sólar eða auka gróðurhúsaáhrif.

Í seinni útdauðanum á perm virðist sem djúpsjór hafi orðið mjög súrefnissnauður. Við slíkar aðstæður getur það gerst að þessi súrefnissnauði sjór berist upp og losi CO2 eða H2S í stórum stíl.

Mikil fall á δ13C virðist verða við P/T-mörkin en það getur stafað af svo mikilli hlýnun að kolvetnissambönd hafi losnað úr setlögum í miklum mæli.

Fornlífsöld endaði með mesta útdauða allra tíma. Þetta var fyrsti útdauðinn eftir að hryggdýr höfðu numið land og á meðal fórnarlambanna voru 20 ættir fjórfætlinga sem dóu út áður en trías rann upp.

 

Áður en mönnum var ljóst að um tvo útdauða væri að ræða í lok perm, en ekki einn einis og lengi var talið, héldu vísindamenn að 90 til 95% tegunda sjávardýra hefðu orðið aldauða. Nú lítur hins vegar svo út að þetta hafi aðeins verið um 80% en eigi að síður er þetta stærsti útdauði frá byrjun kambríum.

 

Afflæði á mið-perm og sjávarstaða féll um 100 m á síðustu 2 milljón árunum. Í lok tímabilsins var grunnsævi aðeins að finna á mjóum svæðum meðfram meginlöndum.

Svokölluð Dicrovidium-flóra sem var aðlöguð hlýjum þurrum svæðum flutti sig fá svæðum við miðbaug í til suðurpólsins þar sem hún útrýmdi Glossopteria-flórunni en hún var aðlöguð köldu röku loftslagi. Þessi breyting í lok perm ásamt breytingum á mörgum svæðum frá kolamynunum til rauðs sandsteins sýnir miklar breytingar á loftslagi þegar útdauðinn gerðist.

Steingerð gró og sveppir finnast í miklu magni í grunnsjávarseti frá síðperm; sveppir virðast hafa breiðst út vegna næringar sem þeir fengu frá rotnandi gróðri í strandhéruðum.

Miklar hraunbreiður mynduðust í Síberíu fyrir 251 Milljónum ára við einhver mestu eldgos sem þekkt eru frá upphafi kambríum . Aldursákvarðanir benda til þess að þessi gos hafi átt sér stað á síðustu 500.000 árum perm-tímabilsins. Eiturgufur frá þessum gosum geta hafa breytt veðurfari jarðar með því að minnka inngeislun sólar eða auka gróðurhúsaáhrif.

Í seinni útdauðanum á perm virðist sem djúpsjór hafi orðið mjög súrefnissnauður. Við slíkar aðstæður getur það gerst að þessi súrefnissnauði sjór berist upp og losi CO2 eða H2S í stórum stíl.

Mikil fall á δ13C virðist verða við P/T-mörkin en það getur stafað af svo mikilli hlýnun að kolvetnissambönd hafi losnað úr setlögum í miklum mæli.

 

Ég og minn hópur erum að fjalla um kol og perm tímabilið. Síðasti hluti fornlýfsaldar nær yfir bæði Kolatímabilið,  margir tegundir lífvera urðu ráðandi eins og sést í setlögum tímabilsins, og permatímabilið þegar margar lífverur dóu út í mesta útdauða sem orðið hefur frá lokum fornlífsaldar. Á kolatímabilinu mynduðust mikil kalksteinslög úr hörðum líkamshlutum dýra og stór tré af ættbálki byrkninga uxu í fenjum þar sem leifar þeirra urðu að mó og síðar þykkum kolalögum. Miklar breytingar í loftslagi einkenndu miðja fornlífsöldina eins og sést má af berglögum og steingervingum frá þessum tíma. Jöklar breiddust út um heimskautasvæði Gondvanalands á kolatímabilinu en fóru síðan aftur á perm. Loftslag þornaði á landsvæðum nálægt miðbaug og varð það til þess að mjög mörg gróðurlendi í fenjum drógust saman en það leiddi til útdauða trjáa af byrkningaætt og margra tegunda froskdýra. Í kjölfar þessa hófst uppgangstími fræplantna og skriðdýra sem líktust spendýrum.Jarðlagamyndun kolatímabilsins vakti fyrst athygli í Bretlandi 1822. Reyndar er þykk og nýtanleg kolalög aðeins að finna í efri hluta setlagamyndunarinnar frá síðari hluta kolatímabilsins (320-286 Milljónum ára) en í neðri hlutanum frá fyrri hluta kolatímabilsins eru kalksteinslög stór hluti jarðlaganna. Í Bandaríkjunum eru þessar myndanir aðgreindar og árkolatímabilið kallað Mississippian en síðkolatímabilið Pennsylvanian.

í tímanum á mánudaginn vorum við að inna í við vorum að vinna með jarðsöguna og risaeðlur og Halla sagði okkur með hverjum við irðum í hópumí verkefni sem við erum að gera um jarðsöguna og við erum ða gera flærur um það. Á þriðjudeginum byrjuðum við að undir búa okkur undir varkefnið sem við erum að gera og við skrifuðum það í vord það sem við ættlum að nota og þar er það vel geimt.

Myndin fjallaði um eldföll og hvernnig lífið mydaðist á Jörðinni. Erta ale er merki legasta eldfall á Jörðinni það er hægt að sjá fljótandi hraun og á næturnar gerir það eitthvað mynstur og heldur því og Ljós sést úr því. Mér fanst merkinlegt að Ísland væri svona merkin leg. þegar Snjóboltatýmabilið stóð yfir var allt þakið snjó og þegar eldföllin byrjuðu að gjósa fór allt á stað og kolefnis díoxíð gerði allt hlírra. Þessi mynd fjallaði mest um eldgos en þetta var fróðleg og skemmtileg mynd.

 

Í tímanum á Mánudeginum vorum við að gera hefti sem fjallaði um að fynna eðlismassa hlutarinns. Í tímanm á Þriðjudeginum vorum við að taka til og laga möppurnar til að láta Höllu fá þær og þear við vorum búin að því fórum við að horfa á Bolt.

Á  Þriðjudaginn vorum við að gera eðlismassa tilraunir með vogir og ýmis hluti. við mælddum rúmmál og massa hlutarinns sumir voru með massa sem var léttara en vatn en sumt ekki og það sem er léttara flýtur á vatni og það sem er þyngra sekkur vegna þess að eðlismassi hlutarins er þyngri. Svo gerðum við vinnu blöð um þetta með hópnum.

á mánudeginum vorum við að fara yfir glærur og tala um morgunn daginn en þá áttum við fara að krifja brjósthol á kind. Þriðjudagurinn: Fórum í tíma og skoðuðum eina glæru og unnum einn stuttan bækkling. Eftir það fórum við að krifja ég og Eyrún lentum saman og unnum ágætlega saman en við áttum að fynna slag æðar og fylgj þeim bara eitthvert og við skoðuðum barkan, Lungun, hjartað og margt fleira sem fynst þarna. Eftir krufninguna gerðum við frumrit af skírslu og eigum eftir að gera hana í tölvunni.

í tímanum á mánudaginn lærðum við um Lungu og fórum yfir bælingin sem við þurtum að gera heima. Lunga er bráð nauðsinleg fyrir alla því að súrefnið sem maður andar aðsér fer í lungun. Svo Fer það útí blóðið. http://www.youtube.com/watch?v=HPm6zc5JMds&feature=related. Þetta er mynd bandu um konu sem er að lýsa Luga á Ensku.

í vikunni lærðum við um blóð og frumur í blóðinu og tilgang þeirra.  Við lærðum líka smá um hjartað og lokurnar og æðarnar og allt sem er í hjartanu. Á þriðjudaginn gerðum við tilraun í laxá og hellisholtarlæknum fyrir eitthvað sem allir skólar sem vilja meiga taka þátt í.  Svo þegar við mættum uppí stofu aftur þá fengum við vinnublöð sem við eigunm að vinna heima því að við vorum svo leingi að gera tilraunina.