Heklugos
Hekla stendur á u.þ.b. 40 km langri gossprungu með na og sv stefnu, en sjálft fjallið er nærri 5 km langt. Hæð þess losar 1500 m. Talið er að eldfjallið sé 6000-7000 ára og telst það ungt að árum, því að jarðfræðingar álíta að megineldstöðvar verði allt að 100 þúsund ára. Líklega eru Heklugos orðin rúmlega 20 á sögulegum tíma og nálægt 25 sinnum hefur gosið í umhverfi þess. Fyrsta gos, sem getið er um, var árið 1104, þegar alla byggð tók af í Þjórsárdal og á Hrunamannaafrétti. Eitt stærsta gosið varð árið 1300, þegar fjallið rifnaði að endilöngu og gosdrunur heyrðust alla leið norður í land. Myrkur um miðjan dag náði alla leið norður, þannig að enginn þorði á sjó. Bæir féllu í jarðskjálftum og mannfall og harðindi fylgdu þessu gosi, sem stóð í heilt ár. Árið 1510 þeytti Hekla steinum svo langt, að einn slíkur varð mannsbani í 45 km fjarlægð. Í stórgosi árið 1693 sáust 14 gígar gjósa samtímis. Þá lögðust 50 bæir í eyði um tíma og einn endanlega, Sandártunga í Þjórsárdal.
SKRÁ YFIR HEKLUGOS
Sigurður Þórarinsson jarðfræðingur sendi frá sér skrá um Heklugos árið 1968 og samkvæmt henni er hægt að skipta allt að 7000 ára gossögu megineldstöðvarinnar í þrjú tímabil:
Virkni á sprungukerfum sunnan og suðaustan núverandi stöðu fjallsins. Súra þeytigosvirkni, sem náði hámarki á tímabilinu 2000 fyrir Kristsburð og fram að fæðingu frelsarans. Tímabil blandgosvirkni, sem myndaði ísúr hraun og blágrýti, þ.m.t. stórgosið 1104.
Sigurður komst að eftirfarandi niðurstöðu um Heklugos með rannsóknum sínum:
.
| Ár
1104 1693 1766 1845 1947 1970 1980 1981 1991 2000 |
Goslengd
? 1 ár 7-10 mán. 2 ár 7 mán 13 mán. 2 mán. 1-2 vikur 1-2 vikur 1 vika 10 dagar |
Goshlé
>200-300 78 ár 40 ár 47 ár 120 ár 86 ár 39 ár 56 ár 72 ár 77 ár 101 ár 22 ár 10 ár 11 ár 10 ár 9 ár |
Hraun km²
Ekkert >0,53 ? ? >0,5 ? >0,2 ? ? ? ? 1,3 ca 0,63 0,8 0,2 0,15 0,15 ? ? |
Gjóska km³
2½ ? 0,03 0,01 ½ 0,08 0,08 0,32 0,24 0,08 0,3 0,4 0,28 0,21 0,07 0,09 0,09 ? ? |
Gjóskustefna
N ANA A N VNW SSA SV SA NA NNV N SA S NNV N N ? ? |
Skaði
Mikill |
þessar upplýsingar eru fengnar af heimasíðu nat norðurferðir ef þið vilji lesa meira um þetta getið þið smelt á linkinn.