Hafdís Smáradóttir

Sætust

RSS

Við byrjuðum að læra um nýru og önnur þvagfæri í gær.

Nokkrir fróðleiksmolar um nýrun.

Nýrun mynda þvag

• Í okkru eru 2 nyuru sem eru í mittishæð sitt hvoru megin við hrygginn.
• Nýrun eru um 10 cm há, nokkurn veginn egglaga en með dld inní hliðina.
• Þegar blóð rennur gegnum nýrun síast úrgangurinn úr því og verður að þvagi.
• Á hverjum degi myndast 1 1/2 – 2lítrar af þvagi í nýrunum.
• Ef maður drekkur mikið eykst þvagmyndun.

Leið þvagsins

• Niður úr hvoru nýra liggur 20cm löng þvagpípa sem leiðir þvagið niður í þvagblöðru.
• Þvgið sagnast svo í blöðruna.
• þegar u.þ.b 1/4 lítra eru komnir í þvagblöðruna þurfum við að losa hana.
• Þá rennur þvagið útúr líkamanum gegnum þvagrás.

 

 Þetta er mynd af  nýrum.

Í gær byrjuðum við á 10. hlekk. Það er eðlisfræði. Í tímanum í gær vorum við að læra um varmaleiðingu, varmaburð og varmageislun.

-Varmaleiðing er t.d þegar við setjum teskeið í heitt vatn hitnar teskeiðin. Varmi úr heita vatninu berst í skeiðina. varmi flyst þannig í föstum efnum með leiðingu. Ef föst efni mætast berst varminn einnig á milli þeirra með leiðingu.

-Varmaburður. Flestar lofttegundir og vökvar leiða varma illa því sameindir í vökvum og lofttegundum eru ekki eins þétt saman og í föstum efnum. Bæði loft og vökvar eru hins vegar á mikilli hreyfingu og þannig getur varmi frá ofni hitað upp heilt herbergi af því að loftið sem er næst ofninum hitnar.  loftið stígur upp því heitt loft er hietara en kalt loft. Þá stígur kalt loft niður að ofninum og hitnar. Þannig gengur þetta hring eftir hring.

-varmageislun. Varmageilsun berst hvorki með leiðni né burð því í geimnum er ekkert loft. Varminn nær til jarðar með varmageislun. Í steikarofnum glóðast þaðð sem er í ofninum með varmageislunsem berast frá ristinni. Varminn berst því hvori með leiningu, því að loft er lélegur varmaleiðari, né með burði því heitt loft leitar upp en ekki niður. 

Í dag vorum við að gera tilraunir og verefni í tímanum. Við gerðum fyrst verkefni sem við áttum að útskýra afhverju það er heitara í efri koju en neðri. Ástæðan er sú að hitinn leitar upp, því heitt loft er léttara en kalt. Þess vegna er betra að vera í efri koju ef það er kalt í húsinu. síðan áttum við að útskýra, þegar heitt vatn er sett í bað og svo kalt, af hverju er heita vatnið efst og kalda vatnið neðst. Það er alveg sama ástæða og með kojurnar, hitinn er léttari en kuldinn. Síðan prófuðum við að hafa 3 glös og setja kalt, heitt, og hebergisheitt vatn í glösin. síðan settum við 1 dropa af matarlit í öll glösin. Í kalda vatninu sökk hann aðallega á botninn en balndaðist mjög lítið við vatnið, hebergisheita vatninu hreyfðist vatnið pínu og liturinn blandaðist aðeins meira en í kalda vatninu, en það sökk samt pínu á botninn, svo í heita vatninu blandaðist liturinn eiginlega alveg og vatnið hreyfðist. heita vatnið hreyfðist hraðast af því sameindir hreifast hraðast í heitu vatni. Síðan vorum við að mæla hvað steinn væri margir rúmcm, með því að setja hann í vatn. 1 mm er jafnt og 1rúmcm.

Í kringum miðnætti á laugadagskvöld 20. mars byrjaði eldgos á fimmvörðuhálsi sem er á milli eyjafalla- og Mýrdalsjökuls . Sprungan var nærri kílómeterslöng. Talið var að eldgosið væri frekað máttlítið en færi vaxandi hruangos. Síðan um 7leitið 31. mars opnaðist ný sprunga, nálægt hinni. 24. Mars var kominn um 200 m. hár hruanfoss sem féll niður í Hrunagil. Á föstudaginn langa (2.april) fór ég að kíkja á gosið. Ég fór í Fljótshlíð og sá gosið mjög vel. 7. april hætti að gjósa í eldri sprungunni en ekki er alveg vitað hvort hætt sé að gjósa þar. Haraldur Sigurðsson eldfjallafræðingur telur að nú sé hún alveg dauð, en samt getur byrjað að gjósa aftur.  En núna er mindarlegt fjall eða fell. Í kringum 90% virkni er í einum gosgígnum í nýju sprungunni.

Í dag vorum við að læra um vistkerfi Þjórsár. Við vorum búin að læra um vistkerfi, og það er t.d Þjórsá. Í henni eru fiskar, gróður, þörungar, vatn o. m. fl. Fiskurinn étur gróðurinn, Þörungarnir og fiskarnir þurfa vatn, fiskar og gróður þurfa þörunga útaf súrefninu, þannig að ef allir þörungar myndu deyja myndi ekki vera neitt súrefni og fiskarnir deyja. Svona er hægt að telja upp fullt af eitthverju em er í vistkerfinu og hverjir borða hvað og þannnig. Við vorum líka með viskerfi þjórsársvers, en þar lifa fuglar, refir, gras, plöntur(blóm og þannig) og fullt. Fuglarnir borða grasið og plönturnar, refurinn borðar fuglana og plönturnar og fr.

Við vorum í stövavinnu í tímanum í gær. Við vorum að læra um þjórsá, þjórsárdal, Heklu og margt fleira.  Síðan fórum við í próf eftir tímann.

Við fórum í Þjórsárdal síðasta þriðjudag. Við fórum í leiki og gerðum verkefni. Síðan fengum við pulsur og nokkrir þurftu að lesa texta. Ég þurfti að lesa um sögu dalsins, og lærði ýmislegt bæði á því að hlusta á hina og læra textann. T.d að dalurinn fór í eiði 1104, þegar Hekla gaus, og það kom svo mikil aska í dalinn. Síðan hefur dalurinn verið gullnáma fyrir fornleifafræðinga. Fundist hafa um 40 rústir í dalnum en merkust og best varðveitta er af stórbýlinu Stöng og fannst hún árið 1939. Á Stöng sátu höfðingjar og þeirra þekktastur var kappinn Gaukur Trandilsson. Um hann var skrifuð saga sem nú er glötuð. Stangarbærinn er fyrirmyndin að Þjóðveldisbænum, tilgátuhúsi sem byggt var í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar árið 1974. Þjóðveldisbærinn stendur í mynni dalsins ásamt tilgátu af fornkirkju. Náttúra Þjórsárdals er fjölbreytt og þar er fjöldi fallegra fossa, s.s. Háifoss (sem er 122 m) innst í dalnum, Hjáparfoss við mynni hans og Gjárfoss. Gjáin í Þjórsárdal er heillandi og friðsæl náttúrvin og þangað liggur göngustígur frá Stöng. Í Þjórsárdal eru margar áhugverðar gönguleiðir, tjaldsvæði og sundlaug (opin á sumrin). Fjölbreytt ferðaþjónusta er síðan í nágrenni dalsins. Svo var margt í viðbót.

Í dag byrjuðum við á 9. hlekk. Í honum erum við að fara að læra um þjórsá og allt sem tengist henni.  Á morgun erum við að fara útí Þjórsárdal að leika og læra í skóginum.

Á 7. – 8. hlekk erum við búin að vera í líffræði.  Á 7. hlekk lærðum við um sjón, heyrn og húð.  Á 8. hlekk erum við búin að vera að læra um taugakerfið.  Smá fróðleikur úr 7. hlekk.  Húð: -húð fullorðins manns sem er í kringum 70 kg er kringum 2 fermetrar. -Húðin skipist í 3 hluta. Hörund, leður og húðbeður.  -Þegar það er kalt skreppur húðin saman svo hitinn sleppi ekki út. – Samtals vega hörund og leður um 10 kg. – Neglur eru hluti af húðinni. Heyrn: Eyrað nemur hljóðbylgjur.

Við erum núna í hlekk sem heitir vísindavaka. Ég er með Olgu og Áslaugu í hóp. Við ætlum að hafa tilraun sem heitir kartafla í baði. Í tilrauninni setum við saltvatn í stóru glæra könnu eða skál. Síðan setjum við kartöflu ofaní en hún flýtur á saltvatninu því hún er eðlisléttari en saltvatnið. Svo hellum við heitu vatni með matarlit rólega í skeið sem er yfir skálinni/könnunni. Litaða vatnið á ekki að blandasst við saltvatnið. Núna er saltvatnið neðst, kartaflan í miðjunni og litaða vatnið efst. Á mánudaginn fundum við tilrau n en hún virkaði ekki svo að á þriðjudeginum völdum við aðra tilraun og hún virkaði. Þá prófuðum við að gera hana og gerðum svo skýrslu. Á mánudaginn í næstu viku prófum við tilraunina og gerum allt klárt fyrir „sýningu“ á þriðjudaginn. En þá ætlum við að sýna hinum í bekknum tilraunina.

í tímanum vorum við með glærusýnigu. Allir hóparnir lásu sýnar glærur. Svo gaf hver og einn hium hópunum einkun. 

TRÍAS!!

Trías er jarðsögulegt tímmabil sem nær frá 245 til 202 milljónum ára. Bæði upphaf og lok Trías markast af miklum fjöldaútdauðum. Einkennandi jarðlög Trías tímabilsins eru rauður sandsteinn og gufunarset, sem gefa til kynna hlýtt og þurrt loftslag. Engin ummerki eru um jökulskeið, og land var að öllum líkindum hvergi nálægt pólsvæðum. Fyrstu sjávarsetlögin í upphafi rifferlisins. Þar sem strandlengja risameginlandsins var takmörkuð eru sjávarsetlög frá Trías fremur sjaldgæf, þrátt fyrir að þau séu áberandi í Vestur-Evrópu þar sem Trías jarðlög voru fyrst rannsökuð. Því er jarðlagafræði Trías tímabilsins að mestu bundin við lífverur sem lifðu í lónum og saltríkum umhverfum, t.d. Estheria krabbadýrin.Á Trías varð mikil aðlögun bæði í sjávarlífi og lífi á landi. Nýir kórallar koma fyrst fram á sjónarsviðið og eins fyrstu flugeðlurnar.

JÚRA!!

Júra er jarðsögulegt tímabil sem nær frá endalokum Trías fyrir 200 milljónum ára til upphafs Krítar fyrir 146 milljónum ára. Eins og með önnur jarðsöguleg tímabil eru jarðlögin sem marka upphaf og endi fyrir Júra vel skilgreind en nákvæmar aldursgreiningar eru óljósar sem svarar 5 til 10 milljónum ára.

svo var alveg hellingur í viðbót en það er ekki hægt að setja þetta allt innná :S